Φορητός Υπολογιστής – Μια «πονεμένη» ιστορία

26/10/2010 § Σχολιάστε

Κοιτάζοντας κανείς τα στατιστικά των πωλήσεων Η/Υ των τελευταίων ετών θα διαπιστώσει ότι το μερίδιο πωλήσεων φορητών υπολογιστών είναι συνεχώς αυξανόμενο. Σε πολλές περιπτώσεις η φορητότητα, η ευελιξία και οι μικρές ανάγκες σε χώρο και εγκαταστάσεις των φορητών υπολογιστών τους προκρίνουν ως λύση ακόμα και για «βαριές» εργασίες γραφείου. Η πραγματικότητα όμως είναι ότι οι φορητοί υπολογιστές είναι ακατάλληλοι (δεν ειναι εξ΄αρχής σχεδιασμένοι) για πολύωρη και εντατική χρήση. Και δεν αναφέρομαι στις υπολογιστικές τους δυνατότητες αλλά περισσότερο στο (μη) χρηστοκεντρικό σχεδιασμό τους.

Το αποτέλεσμα αυτής της «παρα-φύσει» χρήσης τους το νιώθουμε όλοι άλλοτε ως κούραση, άλλοτε ως «πιάσιμο», ως πόνο στη μέση και τον αυχένα, πόνο και τρέμουλο στον καρπό και τα δάχτυλα ενώ δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που η λανθασμένη και ακατάλληλη για πολύωρη διατήρηση στάση μπροστά στο λάπτοπ έχει σοβαρότερες και μακροχρόνιες (μη αναστρέψιμες) επιπτώσεις στο μυοσκελετικό μας σύστημα.

Εδώ έρχεται η εργονομία  (είναι άλλωστε γνωστό ότι ένας από τους πιο «επιτυχημένους» ορισμούς της είναι ότι: εργονομία είναι η επιστήμη που θυμόμαστε μόλις μας πονέσει η μέση μας)  να δώσει οδηγίες και προτεινόμενες δράσεις για να τα αποφύγουμε όλα αυτά.

Η άνετη και αποτελεσματική χρήση του υπολογιστή (καθώς  η πιθανότητα λαθών και η πτώση της απόδοσης είναι μεγέθη αντιστρόφως ανάλογα της άνεσης και της χρηστικότητας)  εξασφαλίζεται με τη λεγόμενη «εργονομική εξίσωση» που ορίζει ότι ικανές και αναγκαίες συνθήκες είναι η ορθή-χαμηλής φόρτισης του μυοσκελετικού-στάση, η κίνηση και οι ικανοποιητικοί χρόνοι ξεκούρασης.

Ας τα δούμε όμως ένα-ένα:

Ορθή στάση:

  1. Κεφάλι
    • Η ξεκούραστη θέση για το κεφάλι είναι το να στέκεται όρθιο και ευθύ, κάθετο στους ώμους ( ή με μια πολύ μικρή κλίση προς τα κάτω).  Θα πρέπει να τοποθετήσετε τον υπολογιστή (την οθόνη του λαπτοπ) σε τέτοια θέση απέναντί σας, ώστε να αποφεύγεται και η κλίση και η στροφή του κεφαλιού σε σχέση με τον κορμό
  2. Μάτια
    • Η καλύτερη γωνία όρασης βρίσκεται 15 μοίρες κάτω από το οριζόντιο επίπεδο. Με δεδομένη μια ελαφριά αποδεκτή κλίση του κεφαλιού προς τα κάτω θεωρούμε ότι το εύρος της άνετης όρασης μπορεί να φτάσει από  την οριζόντια ευθεία των ματιών μας μέχρι μια γωνία 45 μοιρών χαμηλότερα. Αυτό σημαίνει ότι μέσα σε αυτό το πεδίο πρέπει να τοποθετήσουμε το κέντρο της οθόνη μας.
    • Η απόσταση της οθόνης μας πρέπει να είναι τουλάχιστον 50 εκατοστά από τα μάτια μας (σύμφωνα με άλλους να απέχει όσο το μήκος του χεριού μας). Αυτό φυσικά σημαίνει ότι πρέπει να ρυθμίσουμε το μέγεθος της γραμματοσειράς μας ώστε να επιτρέπει το άνετο διάβασμα (δες παρακάτω τον κανόνα του 007 για το σωστό μέγεθος της γραμματοσειράς)
  3. Λαιμός
    • Ο λαιμός (ο αυχένας μας)  θα πρέπει να είναι χαλαρός και να αποφεύγουμε εξίσου το να τον τεντώνουμε μπροστά ή το να τον πιέζουμε προς τα πίσω τραβώντας το σαγόνι μέσα (όπως κάνουν κατά περίπτωση όσοι έχουν πρεσβυωπία ανάλογα με το αν φορούν ή όχι τα γυαλιά για κοντά ή μακρυά για να διαβάσουν). Φυσικά, όπως ισχύει και για το κεφάλι, δεν πρέπει η θέση εργασίας μας σε σχέση με τον υπολογιστή να είναι τέτοια που να επιβάλει ο λαιμός να στρίβει σε σχέση με τον κορμό
  4. Ώμοι
    • Οι ώμοι μας θα πρέπει να μην είναι σηκωμένοι ούτε να στρέφουν προς τα μέσα (ως αποτέλεσμα λανθασμένου ύψους του πληκτρολογίου ή μεγάλης οριζόντιας απόστασής του από την άκρη του γραφείου).
    • Ήδη θα έχεις παρατηρήσει ότι κάνω ξεχωριστή αναφορά στη θέση της οθόνης και του πληκτρολογίου. Και ίσως να απορείς πως αυτό μπορεί να είναι εφικτό από τη στιγμή που η αναφορά μας γίνεται σε φορητό υπολογιστή. Μα φυσικά και δεν είναι. Η προσάρτηση του πληκτρολογίου στην οθόνη μπορεί να εξυπηρετεί την φορητότητα είναι όμως η μεγάλη «πληγή» στην «πονεμένη» ιστορία της ακαταλληλότητας του σχεδιασμού των φορητών υπολογιστών για συνεχόμενη χρήση. Η χρησιμοποίηση φορητού υπολογιστή για πολύωρες εργασίες μπορεί να καταστεί εργονομικά αποδεκτή και άνετη μόνο με τη χρήση επιπλεόν πληκτρολογίου ανεξάρτητου από το λάπτοπ. Ευτυχώς η τεχνολογική πρόοδος μας δίνει τη δυνατότητα χρησιμοποίησης ασύρματων, ελαφρύτατων πληκτρολογίων και ποντικιών και έτσι δεν υπάρχει κανένας λόγος για να υπομείνουμε τον Προκρούστη του πληκτρολογίου του λάπτοπ (ή του netbook ακόμα χειρότερα). Ταυτόχρονα κάνει εφικτή την ανύψωση της οθόνης (μέσω κατάλληλων βραχιόνων ή ακόμα και μιας στοίβας βιβλίων) στο επιθυμητό ύψος
  5. Πλάτη (σπονδυλική στήλη)
    • Η πλάτη μας πρέπει να στέκεται όρθια (ή ελαφρώς κεκλιμένη προς τα μπρος) διατηρώντας την φυσιολογική της καμπυλότητα. Σημαντικό ρόλο σε αυτό παίζει η κατάλληλη υποστήριξη της σπονδυλικής μας στήλης από το κάθισμα. Η ύπαρξη πλάτης στο κάθισμα είναι απαραίτητη ενώ σε κάθε περίπτωση πρέπει να είναι ρυθμιζόμενη ώστε να τοποθετείται ανάλογα με το μέγεθος του χρήστη στο κατάλληλο ύψος
  6. Αγκώνας
  7. Πήχης
  8. Καρπός
    • Οι αγκώνες μας πρέπει να είναι σε γωνία 90-120 μοιρών (μπράτσο-πήχης) και οι καρποί μας χαλαροί και σε ευθεία με τον πήχη. Για να επιτευχθεί αυτό θα πρέπει να επιλεγεί το κατάλληλο ύψος για το πληκτρολόγιο έτσι ώστε να μην κρέμονται οι καρποί καθώς πληκτρολογούν αλλά ούτε και να πρέπει να τεντώνονται προς τα πάνω.
    • Σημαντική είναι επίσης η ύπαρξη υποστήριξης (μπράτσα καθίσματος) για τον πήχη (ιδιαίτερα του χεριού που χειρίζεται το ποντίκι)  και η δυνατότητα να χρησιμοποιηθούν βοηθητικά μαξιλαράκια για τους καρπούς (για να καλυφθεί το ύψος του πληκτρολογίου και του ποντικιού)
  9. Γόνατα
    • Τα γόνατα πρέπει να βρίσκονται ελαφρώς χαμηλότερα από τους γοφούς, όχι διπλωμένα ενώ πρέπει να υπάρχει η δυνατότητα κίνησής τους (και άρα αρκετός χώρος για τα πόδια κάτω από το γραφείο και ικανοποιητική απόσταση κάποιων εκατοστών ανάμεσα στο πίσω μέρος της γάμπας και την αρχή της έδρας του καθίσματος
  10. Πόδια
    • Τα πόδια μας θα πρέπει να πατούν σταθερά στο έδαφος και τα πέλματα να μην αναγκάζονται να κρέμονται ή λυγίζουν λόγω ψηλού ή κοντού καθίσματος αντίστοιχα. Η χρήση υποπόδιου συνίσταται για την διόρθωση του ύψους. Δεν θα πρέπει να σταυρώνουμε τα πόδια ή τους αστραγάλους για ώρα καθώς αυτό έχει ως αποτέλεσμα την μονόπλευρη φόρτιση των μυών και των μαλακών μερών του ποδιού και την κακή κυκλοφορία του αίματος.

Και αφού είδαμε ποια πρέπει να είναι η στάση του σώματος (θα επανέρθουμε αργότερα στο ότι καμία στάση για το σώμα δεν είναι άνετη αν διατηρηθεί για αρκετή ώρα και στο σημαντικό ρόλο της κίνησης ή της «μικρογυμναστικής» ) ας δούμε και πως θα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε τον εξοπλισμό του γραφείου μας για να την επιτύχουμε.

A. Οθόνη

  • Ήδη αναφερθήκαμε στην απόσταση και το ύψος της οθόνης (και άρα όλου του λάπτοπ) σε σχέση με τα μάτια μας. Είναι σημαντικό η κλίση της οθόνης να ρυθμίζεται έτσι ώστε να αποφεύγονται οι αντανακλάσεις λόγω φωτισμού. Εξίσου σημαντική είναι και η ρύθμιση της αντίθεσης και της φωτεινότητας (για λόγους περισσότερο οπτικής παρά ορθής στάσης) καθώς και η ρύθμιση του μεγέθους του κειμένου (εν γένει του περιεχομένου) έτσι ώστε να είναι άνετη η ανάγνωσή του από την επιθυμητή απόσταση. Για το μέγεθος του κειμένου ως οδηγός μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο κανόνας του 007 ο οποίος ορίζει ότι το ύψος των χαρακτήρων θα πρέπει να είναι τουλάχιστον 0.007 της απόστασης ματιού-οθόνης. Έτσι για 500 χιλιοστά (ελάχιστη αποδεκτή απόσταση) το ύψος των χαρακτήρων θα πρέπει να είναι: 0,007×500=3,5χιλιοστά και βάσει της αντιστοιχίας (1ιnch=25,4mm=72pt) η γραμματοσειρά μας θα πρέπει να είναι μεγαλύτερη από 10pt. Άλλωστε συνήθως εμπειρικά χρησιμοποιούμε την 11pt ή 12pt (αναλόγως και τον τύπο της γραμματοσειράς). Τυχαίο; Δεν νομίζω…

B. Σταθμός εργασίας

  • Σε περιπτώσεις όπου στον φορητό μας υπολογιστή θα συνδέσουμε και ενσύρματο εξοπλισμό (εκτυπωτές, μόντεμ) συνίσταται η χρήση εξοπλισμού- docking station που θα επιτρέπει να βρίσκονται πάνω του συνδεδεμένα μόνιμα για να αποφεύγουμε τον περιττό κόπο σύνδεσης-αποσύνδεσής τους (συνήθως υιοθετώντας άβολες στάσεις ψάχνωντας για τα καλώδια πίσω από γραφεία και συρταριέρες)

C. Βραχιόνας στήριξης

  • Για να επιτυχούμε το επιθυμητό ύψος για την οθόνη μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ένα βραχίονα στήριξης (για ολόκληρο φυσικά το laptop). Σημαντικό είναι ο βραχίονας να είναι ρυθμιζόμενος καθ΄ύψος ώστε να καλύπτει τις ανάγκες κάθε χρήστη αλλά και να επιτρέπει και προσδιορισμό της επιθυμητής γωνίας της οθόνης για βέλτιστη όραση. (αν σε καιρούς κρίσης κάτι τέτοιο σας φαίνεται πολυτέλεια προτιμήστε να τοποθετήσετε την οθόνη σας στο κατάλληλο ύψος ακόμα και βάζοντας το λαπτοπ πάνω σε στοίβα με βιβλία ή ό,τι άλλο ακόμα και αν αυτό ενοχλεί την αισθητική σας…)

D. Πληκτρολόγιο και ποντίκι

  • Παρουσίασαμε ήδη την αναγκαιότητα χρήσης εξωτερικού πληκτρολογίου και ποντικιού για τον φορητό μας υπολογιστή. Η τοποθέτησή τους σε κατάλληλο ύψος (που άλλωστε είναι και ο αυτοσκοπός της χρήσης τους) είναι σημαντική για την επίτευξη της ορθής στάσης του κορμού. Το ύψος που θα τα τοποθετήσουμε είναι το ύψος του αγκώνα (στην καθιστή στάση) ενώ το πληκτρολόγιο μπορεί να έχει μια μικρή κλίση προς τα κάτω ακολουθώντας την γραμμή του καρπού. Αν η θέση εργασίας είναι σχετικά σκοτεινή συνίσταται η χρήση φωτισμού κατευθυνόμενου στο πληκτρολόγιο για να αποφύγουμε την καταπόνηση των ματιών μας λόγω της αντίθεσης φωτεινότητας ανάμεσα στην οθόνη και το γύρω χώρο.

E. Κάθισμα

  • Η εργονομία του καθίσματος εργασίας είναι ένα τόσο πολυσυζητημένο (και κακοποιημένο) θέμα που για κάποιους εμπερικλείει (λανθασμένα) όλο το γνωστικό πεδίο αυτής της επιστήμης. Ωστόσο στα πλαίσια αυτού του άρθρου θα αναφερθούν τα βασικά χαρακτηριστικά που είναι απαραίτητα σε ένα κάθισμα εργασίας. Θα πρέπει λοιπόν να προσφέρει ικανοποιητική υποστήριξη της πλάτης και της οσφυϊκής μοίρας βοηθώντας στη διατήρηση της καμπυλότητας της σπονδυλίκης στήλης. Η πλάτη του καθίσματος θα πρέπει να είναι ρυθμιζόμενη καθ’ ύψος ώστε να προσαρμόζεται ανά χρήστη. Το πλάτος της έδρας θα πρέπει να είναι ικανοποιητικό ακόμα και για τον μεγαλόσωμο χρήστη ενώ το μήκος θα πρέπει να είναι τέτοιο που να επιτρέπει στα γόνατα να κινηθούν και να διατηρήσουν την ορθή θέση. Το κάθισμα θα πρέπει ακόμα να προφέρει στήριξη για τα χέρια (μπράτσα) ενώ η έδρα μπορεί να έχει μια μικρή κλίση προς τα μπρος. Το ύψος του καθίσματος θα πρέπει τέλος να επιτρέπει στα πέλματα να πατούν πλήρως στο πάτωμα.
  • Στα πλαίσια της εργονομικής πρακτικής έχουν προταθεί αρκετές λύσεις (αντισυμβατικές αρκετές φορές) για τη μορφή του καθίσματος εργασίας (όπως το κάθισμα ημικαθιστού τύπου κ.α.) με αξιόλογα αποτελέσματα. Ωστόσο δεν παρουσιάζονται εδώ καθώς στόχος είναι να δωθούν κάποιες γενικές και εφαρμόσιμες οδηγίες για το μεγάλο εύρος των χρηστών (όλους εμάς) που δεν είναι διατεθιμένοι να προβούν σε εξεζητημένες αλλαγές.
  • Η ιδανική λύση για τη θέση εργασίας είναι η εναλλαγή μεταξύ όρθιας και καθιστής στάσης. Η κίνηση του χρήστη είναι η μόνη λύση για να αποφευχθεί η στατική φόρτιση του μυοσκελετικού του συστήματος. Καμία στάση (ούτε και η προτεινόμενη) δεν είναι βέλτιστη αν διατηρείται για πολύ ώρα. Ωστόσο στα πλαίσια του προηγούμενο περιορισμού για την «εφαρμοσιμότητα» των προτάσεων, ούτε αυτή η λύση αναπτύσσεται περισσότερο στο παρόν άρθρο.

F. Υποπόδιο

  • Σε περίπτωση που για τον χρήστη το ύψος του καθίσματος είναι τέτοιο που δεν επιτρέπει στα πέλματά του να εφάπτονται πλήρως με το πάτωμα συνίσταται η χρήση υποπόδιου. Η θέση του θα πρέπει να είναι τέτοια ώστε η γωνία των γονάτων να είναι η επιθυμητή (90μοίρες). Στην αγορά διατίθενται υποπόδια που επιτρέπουν μια μικρή περιστροφική κίνηση του αστραγάλου. Αυτό μπορεί να συμβάλλει στην καλύτερη κυκλοφορία του αίματος.

Φυσικά, όπως είδαμε ήδη, η εξίσωση που μας δίνει τις κατάλληλες προϋποθέσεις περιλαμβάνει εκτός από τα απαραίτητα για την διατήρηση της ορθής στάσης και την οδηγία για τη μη διατήρησή της! Μας συστήνει δηλαδή να διακόπτουμε την καθιστική μας εργασία ακολουθώντας κάποιες κινήσεις χαλάρωσης και «ξεπιάσματος» για να αποφορτίσουμε το μυοσκελετικό μας σύστημα από τις στατικές φορτίσεις που το επιβαρύνουν. Τις χαρακτηριστικότερες από αυτές βλέπετε στην παρακάτω εικόνα.

Και πέρα από αυτή τη «μικρογυμναστική» προτείνονται κάποιες ακόμα πολύ σημαντικές «καλές συνήθειες» και πρακτικές που όσο και αν δεν τις θεωρεί κανείς ικανές, είναι σίγουρο οτι μπορούν να επιφέρουν σημαντική ανακούφιση, αλλά έχουν και πολύ επιτυχημένη προληπτική δράση απέναντι στις αρνητικές συνέπειες της καθιστικής εργασίας.

Πρώτα από όλα θα πρέπει να μην ξεχνούμε να αναπνέουμε! Να σταματάμε για λίγο, να κλείνουμε τα μάτια και να παίρνουμε βαθιές ανάσες (από τη μύτη και όχι το στόμα) γεμίζοντας τους πνεύμονες με οξυγόνο. Έτσι ρυθμίζεται  η καρδιακή λειτουργία και οξυγονώνεται καλύτερα ο εγκέφαλος (αυξάνοντας την αυτοσυγκέντρωσή μας) και βοηθούνται οι μύες να αποβάλουν τα τοξικά παράγωγα του μυικού μεταβολισμού.

Και φυσικά θα πρέπει να προσέχουμε τα μάτια μας σαν τα μάτια μας! Το να κοιτάζουμε για πολύ ώρα επίμονα στην οθόνη προκαλεί κούραση στον μυ του ματιού καθώς φορτίζεται στατικά. Παράλληλα τα βλέφαρα δεν ανοιγοκλείνουν με την απαραίτητη συχνότητα και αυτό κάνει το φακό ξηρό. Θα πρέπει λοιπόν να παίρνουμε τα μάτια μας από την οθόνη σε συχνά χρονικά διαστήματα και να συγκεντρώνουμε το βλέμμα μας σε μια μακρυνότερη απόσταση (π.χ. στον απέναντι τοίχο). Στη συνέχεια να το επαναφέρουμε σε κάτι κοντινό (π.χ. στο δάχτυλό μας!) και να εστιάζουμε σε αυτό. Η εναλλαγή των δύο αποστάσεων βοηθάει το μάτι να ξεκουραστεί και βελτιώνει τη δυνατότητα όρασής μας που έχει επιβαρυνθεί από την έντονη προσπάθεια. Εννοείται πως θα πρέπει να ελέγχουμε την όρασή μας και αν χρειάζεται να χρησιμοποιήσουμε τους κατάλληλους διορθωτικούς φακούς. Σημαντικό ρόλο παίζει και ο σωστός (όχι ιδιαίτερα μεγάλης αντίθεσης και κατευθυνόμενος) φωτισμός αλλά για αυτό θα γίνει ξεχωριστή αναφορά στο μέλλον.

Αν θέλετε το άρθρο σε μορφή pdf πατήστε εδώ

 

Πηγές

Επιπλέον Πληροφορίες

Υ.γ.: Το μεγαλύτερο μέρος του άρθρου γράφτηκε για «τεχνικούς λόγους» σε netbook και με την ολοκλήρωσή του μπορώ να προσθέσω και την πιο πρόσφατη επιβεβαίωση για την ακαταλληλότητα των φορητών υπολογιστών για πολύωρη εργασία

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

What’s this?

You are currently reading Φορητός Υπολογιστής – Μια «πονεμένη» ιστορία at The Human Factor - Εργονομία (στα ελληνικά).

meta

Αρέσει σε %d bloggers: