Εργονομία για πιανίστες

17/01/2011 § 6 Σχόλια

https://i1.wp.com/www.ionio.gr/central/images/content/news/event-forthcoming_1110_1222.jpgΗ σημερινή ανάρτηση κρύβει προσωπικά κίνητρα. Μουσικός (φιλοδοξώ!) ο ίδιος, δεν θα μπορούσα παρά να κινητοποιηθώ από την προοπτική να αξιολογήσω εργονομικά (στα πλαίσια μιας εργασίας για το μεταπτυχιακό μου) την “θέση εργασίας” του πιανίστα. Και βέβαια με αυτήν την ευκαιρία, σας παρουσιάζω εδώ τα κυριότερα σημεία της “μελέτης” μου αυτής, με την ευχή να ανοίξει κάποτε επιτέλους (μεταξύ όλων των άλλων εκκρεμοτήτων) και αυτή η συζήτηση….

Ας αρχίσουμε όμως από κάποια εντυπωσιακά στοιχεία που λογικά οι περισσότεροι αγνοούμε.

Ας δούμε ποιές είναι οι σωματικές και νοητικές απαιτήσεις από έναν πιανίστα (ιδιαίτερα  κυρίως από απόψεως αντοχής και δύναμης):

  • Έχει υπολογιστεί ότι η ενέργεια που απαιτείται μόνο για να παίξει κάποιος το 3ο Κοντσέρτο του Ραχμάνινοφ ισοδυναμεί με το να φτυαρίσει 3 τόνους κάρβουνο.
  • Αλλά και η απαιτούμενη αντοχή είναι  εντυπωσιακή. Για να εκτελέσει κανείς τις Golden Variation του Bach χρειάζονται περίπου 80 λεπτά ακραίας πνευματικής και σωματικής απόδοσης. Αναλογιστείτε τον απαιτούμενο χρόνο προετοιμασίας ώστε να φτάσει κάποιος στο σημείο να μπορεί να το παρουσιάσει δημόσια.
  • Με το βάρος του κάθε πλήκτρου (για να πατηθεί) να υπολογίζεται περίπου στα 62 γραμμάρια, σοκάρει ο υπολογισμός της δύναμης που απαιτείται να ασκηθεί για να παιχτεί η Etude σε Σολ Δίεση Ελάσσονα του Chopin η οποία φθάνει αθροιστικά στα 48-57 κιλά το λεπτό.
  • Η δεξιότητα που απαιτείται είναι επίσης μοναδική. Για παράδειγμα ας αναλογιστεί κανείς τις απαιτήσεις συγχρονισμού και πολυφωνίας που έχει το να παίζει την Campanella του  Lizst ή φούγκες του Bach.
  • Πέρα από όλα τα άλλα όμως το να παίζει κανείς πιάνο είναι και μια εξαιρετικά επαναληπτική δραστηριότητα. Ο πιανίστας μπορεί να χρειαστεί να παίξει πάνω από 5595 νότες μέσα σε 4 λεπτά (πάνω από 1000 το λεπτό) κάνοντας (περίπου) την ίδια κίνηση δακτύλων και καρπού.

Για να το οπτικοποιήσω αυτό σας προτείνω να παρακολουθήστε το παρακάτω βίντεο:

Ταυτόχρονα θα πρέπει να σημειωθεί το γεγονός (το οποίο σπάνια λαμβάνεται υπόψη) ότι το μεγαλύτερο μέρος του ρεπερτορίου που καλούνται να μάθουν όσοι σπουδάζουν κλασσικό πιάνο έχει συντεθεί για όργανα με διαφορετικά χαρακτηριστικά από το σημερινό πιάνο. Οι πρώτες γενιές πιάνων είχαν πολύ πιο ελαφρά και στενά πλήκτρα και η μηχανική δύναμη που απαιτούνταν ήταν σημαντικά μικρότερη σε σύγκριση με τα σημερινά πιάνα. Από όταν το πιάνο συμπεριλήφθηκε στα όργανα της ορχήστρας και κλήθηκε να “γεμίσει” με τον ήχο του μεγάλες αίθουσες οι μηχανικές μεταβολές που απαιτήθηκαν το έκαναν πολύ πιο “βαρύ” και “σκληρό” για τους πιανίστες. Παρόλα αυτά το ρεπερτόριο (και οι απαιτήσεις) δεν άλλαξαν…

Ο κίνδυνος για τους πιανίστες πολλαπλασιάζεται από δύο λαθεμένες αντιλήψεις.

Η μία αφορά το κοινό (και μερικούς από τους “συναδέλφους” μου) που μπορεί να θεωρούν ότι οι μουσικοί δεν “δουλεύουν” αλλά στην ουσία κάνουν το χόμπυ τους (και άρα δεν τους αφορά το θέμα της διαχείρισης των επαγγελματικών κινδύνων) και θα πρέπει μόνοι τους να λύσουν τα προβλήματά τους .

Η δεύτερη και ακόμα πιο επικίνδυνη αφορά τους ίδιους τους μουσικούς οι οποίοι πολλές φορές θεωρούν τον πόνο και την δυσφορία σύμφυτη με την μελέτη και την εξάσκηση. Παραφράζοντας το ρητό “no pain – no gain” aποδέχονται την καταπόνηση (μέχρι και τη σοβαρή βλάβη κάποιες φορές) θεωρώντας τον εαυτό τους αποκλειστικό υπεύθυνο για τον τραυματισμό τους .

Ας δούμε όμως ποιες είναι οι συνηθέστερες αιτίες που οδηγούν στις σοβαρές μυοσκελετικές παθήσεις, οι οποίες συσχετίζονται με την εξάσκηση πιάνου:

  • Εξαντλητική εξάσκηση, χωρίς τα απαραίτητα διαλλείματα ώστε οι μύες να έχουν ικανοποιητικό χρόνο για να αποφορτιστούν
  • Ίσως πιο επικίνδυνη και από την εξαντλητική εξάσκηση είναι η απότομη αύξηση του χρόνου και της έντασης της εξάσκησης, συνήθως πριν απο εξετάσεις ή οντισιόν ή επιστρέφοντας ύστερα από διακοπές
  • Λανθασμένη στάση του σώματος και του κορμού. Στην επικινδυνότητα μιας στάσης μπορούν να συμβάλουν αρκετοί παράγοντες. Για παράδειγμα
    • καθοριστικό ρόλο μπορεί να παίξει ένα κάθισμα που δεν υποστηρίζει τη σπονδυλική στήλη επειδή δεν έχει πλάτη (όπως συνήθως τα σκαμπώ του πιάνου),
    • η ασυμφωνία μεταξύ του ύψους των πλήκτρων του πιάνου και του ύψους των αγκώνων του πιανίστα. Η χρήση ενος καθίσματος που δεν ρυθμίζει καθ’ ύψος μπορεί να είναι υπεύθυνη για την υιοθέτηση μιας ανθυγιεινής στάσης (με τους ώμους σηκωμένους, τους καρπούς σε κάμψη ή σηκωμένους, ή την κλίση του κορμού και του κεφαλιού προς τα εμπρος).
    • Το ύψος του καθίσματος μπορεί επίσης να εμποδίζει τα πόδια του πιανίστα να πατούν ελεύθερα στο έδαφος χωρίς να πιέζονται από την επιφάνεια του καθίσματος.
    • Επίσης, αν το κάθισμα είναι ψηλότερο από το απαιτούμενο μπορεί τα πόδια να μην χωράνε κάτω από την  προεξοχή των πληκτρων και αυτό να έχει ως αποτέλεσμα να κάθεται ο πιανίστας μακρύτερα από ότι θα έπρεπε και έτσι να σκύβει προς το πιάνο (χάνοντας τις επιθυμητές καμπυλότητες τις σπονδυλικής στήλης)

  • Λανθασμένη τεχνική, ειδικά τεχνική που οδηγεί σε αυξημένη μυική ένταση και σε ανθυγιεινές  θέσεις για τους συνδέσμους και τους τένοντες (στα όρια του εύρους της κίνησής τους).
    • Πολλές φορές σε αυτή τη λανθασμένη τεχνική ο πιανίστας μπορεί να οδηγείται από την προσπάθειά του να παίξει κάποιο ρεπερτόριο που υπερβαίνει τις δυνατότητές του, ή ακόμα και από στρες και πίεση να μάθει ένα κομμάτι σε χρόνο μικρότερο από τον απαιτούμενο.
    • Υπεύθυνοι κάποιες φορές είναι και οι (“ανενημέρωτοι”)  δάσκαλοι πιάνου που προτείνουν στο μαθητή επικίνδυνες τεχνικές ή τρικ προκειμένου να αποδώσει καλύτερα συγκεκριμένες δυσκολίες του ρεπερτορίου.
  • Επαναλαμβανόμενη – πολύωρη εξάσκηση σε επικίνδυνες για το μυοσκελετικό στάσεις.
    • επαναλαμβανόμενες κινήσεις μεγάλης έντασης στον καρπό και τον πήχη (εξάσκηση σε staccato – ιδιαίτερα αν δεν είναι συμμετρική δηλ. το ένα χέρι να πρέπει να παίζει staccato ενώ το άλλο legato)
    • κάμψη του κορμού για εξάσκηση στα άκρα του πιάνου,
    • στατικές θέσεις για δάχτυλα και καρπό (εξάσκηση σε οκτάβες- συγχορδίες),
    • τα δάχτυλα ο καρπός και ο πήχης να μη βρίσκονται στην ευθεία (ωλένια/κερκιδική απόκλιση του καρπού) για εκτεταμενο χρονικό διάστημα
    • ο καρπός να πέφτει κάτω από το επίπεδο των πλήκτρων ή το ανατομικά ουδέτερο επίπεδο (ύψος πήχη)

Μυοσκελετικοί κίνδυνοι και παθήσεις :
Οι παθήσεις που προσβάλλουν τους πιανίστες κατατάσσονται σε τέσσερις μεγάλες κατηγορίες:

Τενοντίτιδες
Πρόκειται για φλεγμονή των τενόντων, οι οποίοι συνδέουν τους μυς στα οστά, και/ή του ελύτρου εντός του οποίου κινούνται και “γλιστρούν”. Εκδηλώνεται με άλγος, αδυναμία και δυσκολία στην εκτέλεση κινήσεων. Οφείλεται στη διαρκή καταπόνηση με επαναλαμβανόμενες κινήσεις και τριβή του τένοντα λόγω φόρτωσης του άκρου σε κακή θέση.

Δυστονίες
Η δυστονία είναι ουσιαστικά μια εντοπισμένη ακούσια σύσπαση κάποιου μυός. Δεν είναι πάντοτε επώδυνη αλλά σαφώς δυσχεραίνει το έργο του μουσικού καθώς μπορεί να προκαλέσει κράμπες, ξαφνική έκταση ή κάμψη μιας άρθρωσης, κόπωση και διάσπαση της προσοχής. Διαφέρει από την κλασική κράμπα ως προς την αιτιολογία (άγνωστη) και το γεγονός ότι δεν απαιτείται κόπωση προκειμένου να εμφανιστεί.

Σύνδρομα παγίδευσης νεύρων
Έτσι ονομάζονται καταστάσεις που χαρακτηρίζονται από την άσκηση πίεσης σε νεύρα από τους ιστούς που τα περιβάλλουν, συνήθως μύες ή τένοντες που φλεγμαίνουν και γίνονται οιδηματώδη. Το αποτέλεσμα είναι να εμφανίζεται άλγος, αιμωδίες (μουδιάσματα), μυϊκή αδυναμία και σε βάθος χρόνου ατροφία, ανάλογα με την περιοχή του χεριού που νευρώνει το πιεζόμενο νεύρο.
Πιο γνωστό είναι το σύνδρομο του καρπιαίου σωλήνα όπου το μέσο νεύρο πιέζεται έναντι οστών του καρπού από εννέα τένοντες στο χώρο που μοιράζονται. Στο σύνδρομο παγίδευσης του ωλένιου νεύρου το ομώνυμο νεύρο παγιδεύεται στην περιοχή του αγκώνα και συμπτώματα εμφανίζονται στο παράμεσο και μικρό δάκτυλο του χεριού.
Μια ολόκληρη ομάδα νεύρων που νευρώνει το χέρι, το βραγχιακό πλέγμα, παγιδεύεται μεταξύ πρώτης πλευράς και κλείδας στο σύνδρομο θωρακικής εξόδου, δίνοντας συμπτώματα που παραπλήσια των δύο προηγούμενων. Τέλος, μουσικοί που υποχρεούνται να κάθονται πολλές ώρες κινδυνεύουν να εμφανίσουν ισχιαλγία καθώς πιέζεται το ισχιακό νεύρο μεταξύ ποδιού και καθίσματος, ιδίως αν πρέπει να γέρνουν λίγο μπροστά ή στο πλάι.

– Άλλες μυοσκελετικές παθήσεις
Η διαρκής εξάσκηση ταλαιπωρεί και καταπονεί τόσο τους μικρούς μύες των χεριών, όσο και μεγαλύτερες μυϊκές ομάδες εξαιτίας πχ του βάρους του οργάνου ή της ιδιαίτερης στάσης του σώματος που απαιτείται με αποτέλεσμα αυχεναλγία και οσφυαλγία. Πέρα από το άλγος, παρατηρείται συχνά σπασμός και μυϊκή αδυναμία.

Αλλες συνήθεις παθήσεις του μυοσκελετικού είναι η επικονδυλίτιδα (φλεγμονή στην περιοχή του αγκώνα που συνήθως παθαίνουν οι τενίστες), τραύματα στην περιοχή του ώμου και δυσλειτουργία της κροταφογναθικής άρθρωσης, δηλαδή της σιαγόνας όπως χαρακτηριστικά συμβαίνει στους βιολιστές.

Εργονομικές οδηγίες για εξάσκηση πιάνου:

Αφού είδαμε πλέον ποιοί είναι οι κίνδυνοι για τον πιανίστα και τι συνέπειες μπορεί να έχουν για την υγεία (αλλά και την απόδοσή του) ας πάμε στο πως μπορεί να προστατευτεί και τι πρέπει να κάνει για να τις αποφύγει.

Το πρώτο και βασικότερο είναι η σωστή στάση του σώματος.

  • Πρωτεύοντα ρόλο σε αυτό παίζει το κάθισμα που θα χρησιμοποιήσει ο πιανίστας. Έτσι είναι πολύ σημαντικό να αντικατασταθεί το (σύνηθες) σκαμπώ του πιάνου με ένα κάθισμα που θα προσφέρει στήριξη στην πλάτη και την οσφυϊκή χώρα. Φυσικά δεν θα πρέπει η πλάτη του καθίσματος να περιορίζει την ελευθερία των κινήσεων των χεριών. Ακόμα και αν κατά τη διάρκεια της εξάσκησης ο πιανίστας δεν μπορεί να χρησιμοποιεί την πλάτη του καθίσματος, η σημασία του είναι μεγάλη ακόμα και για τα μικρά (ή μεγαλύτερα) διαλλείματα που θα κάνει κατά τη διάρκεια της μελέτης του.
  • Το ύψος του καθίσματος θα πρέπει μπορεί να ρυθμιστεί ανάλογα με το ύψος των πλήκτρων του πιάνου και τη σωματική διάπλαση του πιανίστα.  Η στάση του πιανίστα πρέπει να του επιτρέπει να παίζει με τους ώμους χαλαρούς, την πλάτη σε ευθεία θέση (διατηρώντας τις καμπυλότητες τις σπονδυλικής στήλης), τους αγκώνες περίπου σε ορθή γωνία με τα μπράτσα και τους καρπούς ελαφρώς ψηλότερα από τα πλήκτρα. Τα πόδια του πιανίστα θα πρέπει να πατούν στέρεα στο έδαφος (ή να απαιτείται χρήση του πεντάλ να έχουν την απαραίτητη ελευθερία κίνησης) χωρίς να πιέζονται ούτε από την επιφάνεια του καθίσματος αλλά ούτε και από το κάτω μέρος της προεξοχής των πληκτρων. Αν το κάθισμα δεν μπορεί να ρυθμιστεί τότε το ύψος του θα πρέπει να επιλεγεί πολύ προσεκτικά ώστε να ικανοποιεί την παραπάνω συνθήκη.

Επειδή η μελέτη του πιάνου είναι μια εργασία που ο ρυθμός και η έντασή της καθορίζεται κατά κύριο λόγο από τον ίδιο τον πιανίστα, θα πρέπει να έχει συνέχεια στο μυαλό του τους κινδύνους που οι μέθοδοι και η οργάνωση της μελέτης κρύβουν.

  • Το κυριότερο που θα πρέπει να αποφύγει είναι μελετάει ενώ ήδη νιώθει δυσφορία ή πόνο.
  • Εξίσου σημαντικός είναι ο τρόπος που θα οργανώσει τη μελέτη του. Συστήνεται η οργάνωση του χρόνου μελέτης σε χρονικά διαστήματα ανάμεσα στα οποία θα παρεμβάλλονται  ικανοποιητικά διαλλείματα έτσι ώστε οι μύες και οι ιστοί να προλαβαίνουν να αποκαθίστανται από τη φόρτιση που τους προκαλεί η εξάσκηση. Σε αυτό μπορεί να συμβάλει και η εναλλαγή στο είδος της εξάσκησης, με διαφορετικό είδος απαιτήσεων ώστε να εναλλάσσονται και τα μέρη του σώματος που συμμετέχουν. Αν απαιτείται περισσότερη μελέτη, ο πιανίστας θα πρέπει να αυξήσει τον πλήθος των ενοτήτων αυτών και όχι τη διάρκεια της καθεμίας.
  • Ταυτόχρονα θα πρέπει να έχει συνέχεια συνείδηση της σημασίας της διατήρησης της σωστής στάσης (όπως παρουσιάστηκε προηγουμένως) καθώς είναι σύνηθες το φαινόμενο, μέσα στη συγκέντρωση και το στρες που προκαλεί η μελέτη ο πιανίστας να υιοθετεί άβολες και επικίνδυνες στάσεις (ιδιαίτερα σήκωμα των ώμων αλλά και υπερβολική ένταση-σφίξιμο των μυών των χεριών).
  • Φυσικά δεν θα πρέπει να επιδιώκει να «εκβιάσει» το αποτέλεσμα της μελέτης, να επιδιώξει δηλαδή να επιτύχει αποτελέσματα και να μάθει ρεπερτόριο σε χρόνο μικρότερο από αυτόν που λογικά απαιτείται. Η επιλογή ρεπερτορίου καθώς και οι απαιτήσεις από τη μελέτη θα πρέπει να συμβαδίζουν με το επίπεδο στο οποίο βρίσκεται ο πιανίστας (και από πλευράς δεξιοτήτων αλλά και από πλευράς τρέχουσας «φόρμας»)
  • Τέλος, συνίσταται ως προληπτικό μέσο για να μειώσει την πιθανότητα μυικού τραυματισμού,ο πιανίστας να κάνει προθέρμανση των μυών (των χεριών κυρίως) ώστε να προσεγγίζουν την βέλτιστη θερμοκρασία τους. Αν και δεν είναι απαραίτητο να κάνει κάποιες ειδικές ασκήσεις, είναι καλό να ξεκινάει τη μελέτη από πιο χαμηλών απαιτήσεων κομμάτια και βέβαια να προσέχει η θερμοκρασία του περιβάλλοντος να είναι κατάλληλη.

ΠΗΓΕΣ

  • Allsop, L. (2007)., Investigating the Prevalence of Playing-Related Musculoskeletal Disorders in Relation to Piano Players’ Playing Techniques and Practicing Strategies,  MSc. Thesis, University of Western Australia
  • Beauchamp, R. Stress in piano playing. What do pianists do?, viewed 15 December 2010,  http://www.musicandhealth.co.uk/stress.html
  • Brandfonbrener, A. (2003), Musculoskeletal problems of instrumental musicians, Hand clinics. Volume 19(Issue 2), pp. 231-239.
  • Dommerholt, J., (2009), Performing Arts Medicine, Instrumentalist Musicians, Journal of Bodywork & Movement Therapies, Volume 13, pp.311-319
  • Guptil, C. and Zaza, C., (2006), Injury Prevention, What Music Teachers Can Do, Music Educators Journal, Volume. 96 (Issue 4) pp. 28-34.
  • Heming, M., (2004), Occupational Injuries Suffered by Classical Musicians Through Overuse, Clinical Chiropractic, Volume 7, pp.55-66
  • Meinke, W. (1995), The Work of Piano Virtuosity: An Ergonomic Analysis, Medical Problems of Performing Artists, Volume 10 (Issue 2) p.48
  • Pheasant, S. and Haslegrave, C. (2006), Bodyspace, Anthropometry, Ergonomics and the Design of Work (3rd Edition), Boca Raton. FL., Taylor & Francis Group
  • Storm, S. (2006), Assessing the Instrumentalist Interface: Modifications, Ergonomics and Maintnance of Play, Physical Medicine and Rehabilitation Clinics of North America, Volume 17, pp. 893-903.
  • Wristen, B. (2000), Avoiding Piano-related Injury: A Proposed Theoretical Procedure for Biomechanical Analysis of Piano Technique, Medical Problems of Performing Artists, Volume 15 (Number 2), pp. 55-64
  • Wristen, B.,(1998), Overuse Injuries and Piano Technique: A Biomechanical Approach, PhD. Thesis, Texas Tech University
Advertisements

§ 6 Responses to Εργονομία για πιανίστες

  • Ο/Η maria λέει:

    εργονομία για τους πιανίστες στην ελληνική γλώσσα? εξαιρετικά!!! τέτοιες προσπάθειες γραφής στη χώρα μας είναι δυσεύρετες!!! είμαι κι εγώ πιανίστα με συναφές θέμα διπλωματικής εργασίας, έχω λοιπόν ένα λόγο παραπάνω να χαίρομαι διαβάζοντας το άρθρο σας στο διαδίκτυο…ας ελπίσουμε ότι τέτοιες προσπάθειες για ενημέρωση θα πληθαίνουν στο μέλλον στη χώρα μας…

    • Ο/Η ergodektis λέει:

      Καλησπέρα και σε ευχαριστώ πολύ για το σχόλιο σου! Με τιμάνε τα λόγια σου και πραγματικά αυτός είναι ο στόχος μου σε αυτό το ιστολόγιο. Να μεταφέρω πράγματα και γνώση που υπάρχει στο εξωτερικό (και βρίσκω σιγά σιγά μέσα από την έρευνα αλλά και από τις μεταπτυχιακές σπούδες που παρακαλουθώ) στα ελληνικά. Μακάρι να υπάρξει μέσα από αυτή την προσπάθεια αλλά και από άλλες φωνές η ευκαιρία να διευρυνθεί η συζήτηση για την εργονομία στη χώρα μας.

  • Πολυ καλο αρθρο, με την αδεια σου ελπιζω, το κοινοποιω στο group του ωδειου μου στο facebook για να το διαβασουν οι μαθητες μας. Οντας και ο ιδιος «θυμα» συνδρομων υπερχρησης, (συνδρομο παγιδευσης ωλενιου νετρου στον αριστερο αγκωνα & εσω επικονδυλιτιδα στο δεξι) θεωρω οτι θα προλαμβαναμε πολα περιστατικα αν υπηρχε σωστη ενημερωση και καθοδηγηση στους μουσικους.

    • Ο/Η ergodektis λέει:

      Σε ευχαριστώ πολύ για τα καλά σου λόγια. Με μεγάλη μου χαρά να το κοινοποιήσεις. Τιμή μου.
      Πραγματικά υπάρχει σοβαρό έλλειμα ενημέρωσης. Εύχομαι να βοηθάει η προσέγγισή μου.

  • Ο/Η Piianista λέει:

    Πολύ ενδιαφέρον άρθρο. Σου έστειλα ένα email, και θα ήθελα να τα πούμε ειδικά σχετικά με το θέμα των παθήσεων.

  • […] Έγραψε λοιπόν ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο στο blog του, ergodektis.wordpress.com σχετικά με την εργονομία για πιανίστες, και μου κάνει […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

What’s this?

You are currently reading Εργονομία για πιανίστες at The Human Factor - Εργονομία (στα ελληνικά).

meta

Αρέσει σε %d bloggers: