Μνήμη και ένα πείραμα για το σπίτι. (Νοητική Εργονομία)

16/12/2011 § Σχολιάστε

Η τεχνολογική πρόοδος έχει καταστήσει δυνατή την παροχή της πληροφορίας σχεδόν σε οποιαδήποτε χρονική στιγμή και σε οποιοδήποτε χώρο αυτή απαιτηθεί (ή ακόμα και εν κινήσει). Και φυσικά, το να υπάρχει η πληροφορία διαθέσιμη είναι συνήθως προτιμότερο από το να απαιτείται η ανάκλησή της από τη μνήμη. Ωστόσο, η κατανόηση της λειτουργίας της μνήμης και η ανάπτυξη μεθόδων και εργαλείων για την βέλτιστη εκμετάλλευση των δυνατοτήτων της, παραμένει κρίσιμη για πολλές περιπτώσεις στον εργασιακό χώρο αλλά και στην καθημερινότητα.

Δεδομένου ότι η πληροφορία έχει γίνει αντιληπτή και έχει επεξεργαστεί από το χρήστη, το κλειδί για την αποτελεσματικότητά της είναι η επιτυχημένη ανάκλησή της από τη μνήμη. Η απλούστερη προσέγγιση της ανθρώπινης μνήμης  είναι η διαδικασία της ελεύθερης ανάκλησης (free recall). Σε ένα τέτοιο πείραμα, μια αλληλουχία αντικειμένων (συνήθως λέξεων) παρουσιάζεται στο συμμετέχοντα και από εκείνον ζητείται να θυμηθεί στο τέλος, με όποια σειρά μπορεί, όσο το δυνατό περισσότερα αντικείμενα. Το αποτέλεσμα αυτού του πειράματος μπορεί να αναπαρασταθεί σε ένα διάγραμμα πιθανότητας ανάκλησης-θέσης λέξεων με τη μορφή μιας καμπύλης σχήματος U, όπου οι πρώτες και οι τελευταίες λέξεις της λίστας έχουν σημαντικά μεγαλύτερη πιθανότητα ανάκληση από ότι οι μεσαίες (primacy-recency effect).

Η παραδοσιακή προσέγγιση στο φαινόμενο αυτό έγινε από τους Atkinson & Shriffin (1968). Η αυξημένη πιθανότητα ανάκλησης των πρώτων λέξεων της λίστας (primacy effect) αποδόθηκε στο συγκριτικό πλεονέκτημα που είχαν κατά την επεξεργασία τους και την αποθήκευσή τους στη μακροπρόθεσμη μνήμη (long-term memory) σε σχέση με τις επόμενες, ενώ για τις τελευταίες λέξεις της λίστας (recency effect) θεωρήθηκε υπεύθυνη η λειτουργία της βραχυπρόθεσμης μνήμης όπου οι λέξεις παρέμεναν για το (συγκριτικά συντομότερο) χρονικό διάστημα μέχρι την ανάκλησή τους.

Ωστόσο, πειραματικά δεδομένα αλλά και μελέτες σε ρεαλιστικές συνθήκες αποκάλυψαν ασυνέπεια μεταξύ των προβλέψεων αυτής της προσέγγισης και των αποτελεσμάτων που τελικά προέκυψαν. Η λειτουργία της βραχυπρόθεσμης μνήμης δεν είναι ικανή για να εξηγήσει την αυξημένη πιθανότητα ανάκλησης των τελευταίων λέξεων (recency effect) μετά τη μεσολάβηση μεγάλου χρονικού διαστήματος από την παρουσίαση της λίστας μέχρι την ανάκλησή της, ή την εκτέλεση κάποια σύντομης νοητικής εργασίας μετά την παρουσίαση της λίστας (distractor task). Επιπλέον η ύπαρξη μιας ένθετης εργασίας ή η πάροδος σημαντικού χρόνου μέχρι την ανάκληση δεν δείχνει να επηρεάζει την αυξημένη πιθανότητα ανάκληση των πρώτων λέξεων της λίστας (κάτι που  αντίκειται στην παραδοσιακή θεωρητική προσέγγιση).

Νεότερες προσεγγίσεις προσπαθούν να υπερβούν αυτές τις ασυνέπειες προτείνοντας εναλλακτικές εξηγήσεις για την ύπαρξη των φαινομένων. Ο κανόνας της αναλογίας (ratio rule) που εισήγαγαν οι  Bjork και Whitten (1974) ή η χρονική ή σειριακή χαρακτηριστική- ξεχωριστή θέση των πρώτων λέξεων που πρότειναν ως εξήγηση οι Rundus (1971) και Modigliani και Hedges (1987) είναι κάποιες από τις επικρατέστερες.

Ξεφεύγοντας όμως από τη θεωρητική ανασκόπηση του ζητήματος, για να μπορέσει ο καθένας να αισθανθεί την επίδραση παραγόντων όπως η σειρά των αντικειμένων και η εκτέλεση μιας απλής, νοητικής εργασίας ανάμεσα στην παρουσίαση των λέξεων και την ανάκλησή τους, προτείνω να κάνετε το παρακάτω πείραμα.

Για να συμμετάσχετε θα πρέπει να εκτελέσετε την παρακάτω παρουσίαση Powerpoint.

Οδηγίες για το πείραμα:

  • Θα σας παρουσιαστούν 10 λίστες με 20 λέξεις η καθεμία.
  •  Μετά την  1η , 3η , 5η , 7η  & 9η λίστα θα πρέπει αμέσως να καταγράψετε όσες περισσότερες λέξεις μπορείτε, με όποια σειρά επιθυμείτε
  • Μετά την 2η , 4η , 6η , 8η  & 10η λίστα θα σας δοθεί ένα τριψήφιο νούμερο
  • Για 30 δευτερόλεπτα θα πρέπει αν μετρήσετε αντίστροφα (αφαιρώντας 3) από το νούμερο αυτό (είτε φωναχτά, είτε γράφοντας τα νούμερα σε ένα χαρτί
  • Για παράδειγμα, αν ο αριθμός που θα σας δοθεί είναι το 372, θα πρέπει να μετρήσετε αντίστροφα 372, 369, 366, 363, 360, 357
  • Μετά από 30 δευτερόλεπτα θα πρέπει να καταγράψετε όσες περισσότερες λέξεις από τη λίστα που σας παρουσιάστηκε μπορείτε, με όποια σειρά επιθυμείτε
  • Ο χρόνος για να καταγράψετε τις λέξεις και στις δύο περιπτώσεις είναι 90 δευτερόλεπτα
  • Η χρονομέτρηση του πειράματος γίνεται μέσω της παρουσίασης στο powerpoint (η οποία περιέχει και όλες τις οδηγίες που πρέπει να ακολουθήσετε).

Free recall experiment 

(πατήστε στο σύνδεσμο για την εκτέλεση της παρουσίασης)

Για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων θα πρέπει να βαθμολογήσετε κάθε θέση από το 1-20 της λίστας, ανάλογα με το πόσες λέξεις που σας παρουσιάστηκαν σε αυτή τη θέση μπορέσατε να ανακαλέσετε.

Για κάθε θέση το άριστα είναι το 5,  καθώς θα πρέπει να βαθμολογήσετε ξεχωριστά για τις περιπτώσεις όπου υπήρχε η επιπλέον εργασία στο τέλος της παρουσίασης (2,4,6,8,10) και ξεχωριστά για αυτές τις άμεσης ανάκλησης (1,3,5,7,9).

Για να βοηθηθείτε στη βαθμολόγηση χρησιμοποιείστε τον παρακάτω πίνακα

Είναι σημαντικό η εκτέλεση του πειράματος να γίνει σε ήσυχο περιβάλλον, χωρίς περισπασμούς και διακοπές όχι ύστερα από πνευματική ή σωματική κόπωση.

Η χρήση μνημονικών κανόνων και τεχνικών απομνημόνευσης θα πρέπει να αποφευχθεί. Άλλωστε, μην ξεχνάτε, ο στόχος δεν είναι να διαπιστώσουμε ποιος μπορεί να θυμηθεί περισσότερες λέξεις αλλά το πώς η θέση κάθε λέξης και η ύπαρξη της ενδιάμεσης νοητικής εργασίας επηρεάζει την πιθανότητα ανάκλησης.

Το πείραμα αυτό εκτελέστηκε με συμμετέχοντες Προπτυχιακούς και Μεταπτυχιακούς φοιτητές του Πανεπιστημίου του Νόττινχαμ.

Η στατιστική ανάλυση των αποτελεσμάτων επιβεβαίωσε την ύπαρξη αυξημένης πιθανότητας ανάκλησης για τις πρώτες και τελευταίες λέξεις της λίστας (primacy and recency effect). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή της διαδικασίας με την αντίστροφη μέτρηση από τον τριψήφιο αριθμό είχε σημαντική επίδραση στην αποτελεσματικότητα ανάκλησης. Συνολικά, η πιθανότητα ανάκλησης μετά την αντίστροφη μέτρηση ήταν μικρότερη από αυτή της άμεσης ανάκλησης. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η αλληλεπίδραση των δύο στοιχείων καθώς η διαδικασία της αντίστροφης μέτρησης αλλοίωσε και τα χαρακτηριστικά της επίδρασης της σειράς των λέξεων. Έτσι παρατηρήθηκε ότι παρότι οι πρώτες λέξεις της σειράς διατήρησαν την υψηλή πιθανότητα ανάκλησής τους, η πιθανότητα ανάκλησης των τελευταίων λέξεων όχι μόνο δεν παρέμεινε στα ίδια υψηλά επίπεδα αλλά παρουσίασε σημαντική πτώση.

Αντιπροσωπευτικό είναι το παρακάτω διάγραμμα της πιθανότητας ανάκλησης ανά θέσης για κάθε μία από τις δύο συνθήκες άμεσης ή καθυστερημένης ανάκλησης (με μπλε σημειώνεται το γράφημα για την άμεση ανάκληση και με πράσινο η ανάκληση μετά την εργασία της αντίστροφης μέτρησης).

Τα δικά σας αποτελέσματα σε ποιο βαθμό συμπίπτουν με αυτά του πειράματος;

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

What’s this?

You are currently reading Μνήμη και ένα πείραμα για το σπίτι. (Νοητική Εργονομία) at The Human Factor - Εργονομία (στα ελληνικά).

meta

Αρέσει σε %d bloggers: